Pitanje iseljavanja Jevreja iz arapskih zemalja, poznatih kao Mizrahi Jevreji, nakon osnivanja države Izrael 1948. godine, predstavlja složenu i višeslojnu historijsku temu. Dok dominantni historiografski narativ objašnjava ovaj fenomen isključivo kao posljedicu pojačanog antisemitizma i neprijateljstva arapskih država, škola "novih historičara", predvođena Avijem Shlaimom, nudi alternativnu interpretaciju, piše Stav.ba.

Aktivna uloga obavještajaca

Prema Shlaimovoj tezi, izraelska obavještajna agencija Mossad odigrala je aktivnu i instrumentalnu ulogu u poticanju tog iseljavanja, čime se narušava klasični cionistički narativ i otvara nova perspektiva na događaje iz 1950-ih.

Avi Shlaim, profesor emeritus međunarodnih odnosa na Univerzitetu Oxford, nudi alternativnu historijsku perspektivu Bliskog istoka, zasnovanu na analizi deklasificiranih arhivskih materijala i autentičnih primarnih izvora. U svojoj memoarskoj knjizi "Three Worlds: Memoirs of an Arab-Jew" (Tri svijeta: Memoari arapskog Jevreja), Shlaim detaljno razrađuje tezu o iseljavanju iračkih Jevreja. On kritički preispituje široko prihvaćen narativ prema kojem je masovno iseljavanje bilo isključivo posljedica pogroma i represije. Umjesto toga, Shlaim iznosi tvrdnju da je taj egzodus bio pomno isplanirana i provedena operacija cionističkih agenata iz Izraela.

Glavni argument teze vrti se oko serije terorističkih napada na jevrejske ciljeve u Bagdadu 1950. i 1951. godine. Iako su iračke vlasti za napade optužile cionističke agente, a službeni Izrael to demantirao, Shlaim tvrdi da su napade počinili cionistički agenti s ciljem stvaranja osjećaja nesigurnosti i panike. Najznačajniji događaj bio je bombaški napad na sinagogu 14. januara 1951. godine, nakon čega je uslijedila masovna emigracija, poznata kao Operacija Ezra i Nehemija. Shlaim zaključuje da je motiv iza ovih terorističkih akata bila želja da se ubrza proces masovne migracije i tako ojača demografska baza novoformirane izraelske države.

Motivi cionističkih lidera

Shlaimova analiza motiva Mossada i cionističkih lidera razotkriva pragmatičan i utilitaristički pristup demografskoj politici. Izrael se suočavao s izazovima popunjavanja teritorija i konsolidacije vlasti, a doseljenici iz arapskih zemalja smatrani su ključnim resursom. Postojalo je nekoliko razloga za poticanje iseljavanja. Stvaranje demografske većine u Izraelu bio je ključni politički cilj. Doseljavanje Jevreja iz Iraka i drugih arapskih zemalja trebalo je osigurati održivost i dominaciju jevrejske države. Mizrahi Jevreji često su bili smatrani "sirovinom" za izgradnju izraelskog društva, a njihove kulture i tradicije bile su marginalizirane u korist aškenaške (evropske) kulture, koja je dominirala političkim i društvenim elitama.

Ove akcije, prema Shlaimu, nisu bile samo tajna operacija, već su imale trajne posljedice. Masovna imigracija Mizrahi Jevreja, praćena sistemskom diskriminacijom, stvorila je duboke socijalne i ekonomske podjele unutar izraelskog društva koje su prisutne i danas.

Jednostrana slika

U svjetlu Shlaimovih istraživanja i analize, postaje jasno da dominantni historiografski pristup, koji isključivo pripisuje egzodus Jevreja iz Iraka antisemitizmu, gubi na snazi. Umjesto jednostrane slike o Jevrejima kao isključivim žrtvama arapskog neprijateljstva, Shlaimova teza pruža dobro utemeljenu alternativu. Ona razotkriva složene okolnosti i ukazuje na instrumentalizaciju terorizma od strane Mossada kako bi se postigli specifični cionistički ciljevi.

Prema toj perspektivi, iseljavanje nije bilo spontana reakcija na progon, već rezultat pomno isplanirane operacije čiji je cilj bio osigurati demografsku i političku stabilnost Izraela.