Evropa bježi iz svijeta vlastitih iluzija. Više evropskih diplomatskih izvora potvrdili su za Politico 14. januara 2025. da Evropa traži adekvatnog lidera koji bi djelovao kao pouzdan mirovni pregovarač sa Rusijom.

Vijest su na naslovnim stranama prenijeli i mediji u nekoliko evropskih zemalja poput Češke i Poljske… Ovako brza reakcija evropskih medija snažna je indikacija njihove potrebe da se što prije riješi ovo vruće pitanje, a sve da bi se Evropa našla za rusko-ukrajinskim pregovaračkim stolom, piše diplomata Fuad Đidić za !Odgovor.ba.

Izjave anonimnih diplomata ne nagovještavaju samo velike preokrete u Evropi već, prije svega, reflektiraju urgentnu potrebu Evrope koja treba pregovarača sa Rusijom da bi on branio ne samo interese Kijeva već i cijele Evrope sa ciljem da očuva “crvene linije” kontinenta.

Pritisak je, za promjenu, prvo došao od italijanske premijerke Meloni, potom od francuskog predsjednika Macrona, kao i još nekoliko evropskih lidera, koji su izrazili spremnost za ovaj radikalni preokret ulaska u pregovore sa Rusijom.

Evropa se dakle, ponovo nalazi pred važnom odlukom.

Neslavni evropski pregovarači u Bosni i Hercegovini

Poslije nekoliko mirovnih pregovarača koji su stigli uoči, kao i tokom rata u Bosnu i Hercegovinu, Evropa se ovoga puta, nalazi pred mnogo težim izborom.

Naime, ovaj geopolitički trenutak zahtijeva da se pronađu mirovni pregovarači drugačijeg diplomatskog kalibra od onih koji su stizali u BiH kao nosioci evropskih pregovaračkih vrijednosti i inicijativa.

Tako su Evropljani danas zapali u znatno teži škripac iz najmanje dva razloga.

Mirovni pregovarači, počev od Cutileira, Lorda Caringtona pa do Davida Owena, nisu slavno završili posao u Bosni i Hercegovini, što je ostavilo ozbiljnu sjenu na diplomatskom samopouzdanju Evrope.

Osim arogancije koju su donijeli sa sobom, glavna mana ovih pregovarača bilo je zapanjujuće nerazumijevanje BiH kao zemlje i civilizacije te njihova nespremnost (čitaj: kukavičluk) da na sebe preuzmu bilo kakav rizik i kritiku odluka koje su dolazile iz evropskih sredina, tada bliskih, uglavnom, srbijanskoj diplomatiji.

Katastrofalan potez Borisa Johnsona

Sudeći po opreznim izjavama Meloni i Macrona o budućem evropskom pregovaraču, njihova skepsa da li uopće ima odgovarajući profil političara u Evropi, s obzirom na ranija iskustva Evrope u Bosni, opravdana je iz najmanje dva razloga. Za posao pregovarača zahtjeva se neutralnost i razumijevanje Rusije sa dobrim poznavanjem njene civilizacije, a očekuje se pregovarač koji bi u Rusiji bio prihvaćen kao relevantan sagovornik bez znakova tipične evropske “rusofobije”.

Na dubinu ove skepse možemo, također, dodati još jedan katastrofalan pregovarački potez koji je došao iz samog vrha evropskog liderstva što, opet, neodoljivo podsjeća na ratne godine u BiH.

Ovdje mislimo na potez bivšeg britanskog premijera Borisa Johnsona, koji je zbog vlastite hegemonijske vizije promijenio sudbinu cijele Evrope i dao novi, još pogubniji pečat rusko-ukrajinskom ratu.

Naime, u proljeće 2022. godine u Istanbulu, u trenutku kada je gotovo bio postignut dogovor između Rusije i Ukrajine, intervenirao je britanski premijer Johnson. On je u dramatičnom obratu višednevnih pregovora uspio odvratiti predstavnike Kijeva da potpišu sporazum koji je Rusija bila spremna potpisati. To je pravdao navodima kako je taj dokument – nepovoljan i nepravedan za Ukrajinu.

Dobro je poznato šta se potom, dešavalo.

Svi naredni prijedlozi Moskve bili su, očekivano, daleko gori. Zategnutost je rasla do tačke bijelog usijanja. Uslijedile su godine najgore moguće diplomatije. Evropa je svoje odbijanje pravdala jednom posve neobičnom činjenicom – da se u ruskoj agresiji započetoj kao specijalna vojna operacija u februaru 2022. godine pridržavaju “najviših moralnih načela”. Ovo pravdanje “idealizmom” kod nas u Bosni nailazi na veliku dozu sumnje i nevjerice, pogotovo što je Evropa izjavila kako će pristati na sve prije nego što je Rusija anektirala Krim i započela borbe u Donbasu od 2014. pa do 2022. godine.



Oven, Izetbegović i Stoltenberg, 1993. (Foto: EPA)

Teret islamofobije u Bosni

Je li moguće da sa svojim “evropskim Witkoffom“, Evropa izađe iz vlastitog svijeta diplomatskih iluzija?

No, prije što Evropa u ovom historijski važnom trenutku pokuša naći vlastiti izlaz, treba da savlada teret negativnog pregovaračkog nasljeđa ponesen iz rata u BiH i konsekvencama koje su iz toga slijedile (kao, naprimjer, Owenova uspostava “trećeg entiteta”).

Očigledno, ni Lord Carington, kao niti Stoltenberg ili Owen, opijeni politikom eurocentrizma nisu bili u stanju makar, utješno, obrazovati se o Bošnjacima kao evropskim muslimanima, kao što na ozbiljan način nisu uspjeli nadići vlastitu bojazan od kritika islamofobnih evropskih krugova ako otvore put diplomatskog povjerenja s “muslimanskom stranom” u Bosni. Dakle, da umjesto željezne pesnice, otvore šaku.

Slučaj Borisa Johnsona iz 2022. godine pruža nedvosmisleni dokaz kako se ovaj pogubni, eurocentrični pogled na svijet i nije promijenio niti uspostavio autentični dijalog sa drugim civilizacijama ili kulturama izvan hegemonijske slike vlastitog svijeta.

Zbog toga nije slučajno zašto je baš Britanija, kao branitelj hegemonijske slike svijeta, prva odustala od učešća u traženju “evropskog Witkoffa” te još odbija pregovore s Rusijom zahtijevajući njen poraz ili predaju, što je daleko od realnosti na terenu.

Još jednom treba podsjetiti kako je izbor “evropskog Witkoffa” uslovljen priznanjem promašaja evropskih pregovarača koje su oni načinili u Bosni i Hercegovini. U protivnom će završiti sa pretvaranjem Evrope u potpuno nevažan entitet globalnih odnosa.

Odgovor na bosansko pitanje

Još jedanput istaknimo jedan temeljni promašaj. Propustili su tretirati Sarajevo, Zagreb i Beograd kao civilizacijski ravnopravne partnere. Nasjeli su na vještu propagandu da je, naprimjer, “predziđa kršćanstva”, u Evropi pred naletima islama iz Bosne.

Posljedice su i danas očigledne i razorne.

Da li će EU uspjeti naći novog “evropskog Witkoffa” možda ovisi o njihovoj sposobnosti da formulišu odgovor, recimo, na ovo važno pitanje.

Hoće li bilo ko u establišmentu EU imati dovoljno pronicljivosti da na priznanju nekih gore pomenutih grešaka mirovnih posrednika za Bosnu i Hercegovinu, s kojima se ova zemlja sve teže nosi, postavi uslove za formulisanje ponašanja jednog novog, evropskog pregovarača oslobođenog eurocentrizma koji bi mogao biti autentični “evropski Witkoff” i, kao takav po diplomatskoj vještini i edukaciji nadmaši Trumpovog bogatog mirovnog posrednika.