Centralna banka Bosne i Hercegovine objavila je nove podatke o novčanim doznakama iz inostranstva za prvih devet mjeseci 2025. godine. Ovi podaci potvrđuju da su uplate dijaspore postale ključni oslonac za preživljavanje mnogih porodica usred neprekidnog rasta cijena. Bez ove finansijske podrške, život brojnih građana u Bosni i Hercegovini bio bi gotovo neodrživ, prenosi austrijski portal Kosmo.at.

U periodu od januara do septembra 2025. godine, u zemlju se slilo skoro 4,3 milijarde konvertibilnih maraka (KM). To predstavlja značajan porast od 150,5 miliona KM u odnosu na isti period prethodne godine. Od tog iznosa, više od 3,26 milijardi KM odnosi se na direktne lične doznake članovima porodica. Tokom cijele 2024. godine, ukupna suma uplaćenog novca iznosila je 5,69 milijardi KM.

Predstavnici Centralne banke Bosne i Hercegovine pojasnili su za list "Avaz" da još uvijek ne raspolažu detaljnim podacima o zemljama porijekla novca. "Zvanična analiza prema državama iz kojih uplate stižu trenutno ne postoji", naveli su iz ove institucije. Ipak, procjenjuje se da novac uglavnom dolazi iz država zapadne Evrope, Skandinavije i Sjeverne Amerike. Upravo u tim regijama živi najbrojnija bosanskohercegovačka dijaspora.

Stabilnost domaće ekonomije

Amila Pilav-Velić, profesorica na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu, naglašava da iseljeništvo predstavlja neprocjenjiv ekonomski resurs. Godišnje doznake, koje se mjere milijardama, čine jedan od najstabilnijih priliva u platnom bilansu države. Ovi iznosi su čak veći od ukupnih direktnih stranih investicija. Takav priliv novca direktno podstiče domaću potrošnju i održava privredu u životu.

Pored toga, novac iz dijaspore direktno smanjuje rizik od siromaštva i stabilizuje javne finansije. Pilav-Velić objašnjava da naši ljudi u inostranstvu pomažu ekonomiju i na druge načine. Oni troše značajna sredstva tokom boravka u domovini, investiraju u nekretnine i pokreću male porodične biznise. Dijaspora na taj način funkcioniše kao socijalni amortizer, ali i kao neformalni kanal za važne investicije.

Bez stalnog doprinosa građana iz dijaspore, Bosna i Hercegovina bi se suočila sa ozbiljnim problemima. Domaća potražnja bi drastično opala, a država bi vjerovatno morala povećati poreski pritisak na preostale stanovnike. Ekonomska otpornost cijelog društva bila bi na mnogo nižem nivou nego što je to danas.

Opstanak bez perspektive

Jovan Vasilić, predsjednik Udruženja za zaštitu potrošača "Zvono" iz Bijeljine, smatra da bi situacija mogla biti još alarmantnija. On tvrdi da Bosna i Hercegovina bez novca iz inostranstva jednostavno ne bi mogla preživjeti. Vasilić upozorava da zvanična cifra od 4,3 milijarde KM obuhvata samo novac koji prođe kroz bankarske kanale. Prema njegovoj procjeni, stvarni iznos pomoći bi mogao biti čak dvostruko veći.

Ovaj priliv sredstava će trajati sve dok u zemlji žive roditelji, penzioneri i rodbina kojima je pomoć neophodna. Međutim, dugoročno oslanjanje isključivo na pomoć iz inostranstva uništava buduću perspektivu zemlje. Ako se ekonomija ne počne razvijati samostalno, situacija će postati neodrživa.

Upravo to prepoznaju mladi ljudi koji u rekordnom broju napuštaju državu. Danas više ne odlaze samo pojedinci, već i cijele porodice. Glavni razlozi za masovni egzodus su loša politička situacija i opšte beznađe koje vlada u društvu.