Ustavni sud Slovenije je poništio sudsku odluku o poništavanju poslijeratne osude domobranskog generala Leona Rupnika, kao i rješenje o obustavi krivičnog postupka protiv Rupnika. Tim odlukama potvrđena je pravosnažna osuđujuća presuda Rupniku zbog izdaje i saradnje s okupatorom iz 1946. godine, saopštio je Ustavni sud.

Vrhovni sud je u oktobru 2019. poništio presudu protiv generala Leona Rupnika iz 1946. godine i predmet vratio Okružnom sudu u Ljubljani na ponovno suđenje. Tada su vrhovni sudije obrazložile odluku ocjenom da poslijeratna presuda vojnog suda nije bila u skladu s tada važećim pravnim načelima, te da u pojedinim tačkama nije bila dovoljno obrazložena.

Okružni sud u Ljubljani je potom krajem 2020. godine donio rješenje o obustavi postupka protiv Rupnika, pozivajući se na odredbe Zakona o krivičnom postupku, koje predviđaju obustavu postupka u slučaju smrti optuženog.

Podnosilac žalbe, inače potomak žrtve ratnog nasilja, pred Ustavnim sudom je osporio presudu Vrhovnog suda i, između ostalog, tvrdio da je ocjena o nedovoljnoj obrazloženosti presude armijskog suda bila pogrešna.

Ustavni sud je prihvatio žalbeni navod da je ocjena Vrhovnog suda o nedovoljnoj obrazloženosti presude armijskog suda očigledno pogrešna, te je utvrdio da je presuda armijskog suda bila dovoljno obrazložena, navodi se u obrazloženju odluke objavljenom na internet stranici Ustavnog suda.

„Imajući u vidu vremenski aspekt, poseban istorijski značaj predmeta, kao i uređenje postupka koje žrtvama krivičnih djela Leona Rupnika i njihovim potomcima onemogućava učešće u postupcima pred redovnim sudovima, Ustavni sud je odlučio da predmet ne vraća Vrhovnom sudu na novo odlučivanje, već da sam konačno odluči, kako mu to omogućava Zakon o Ustavnom sudu“, dodaje se u saopštenju.

Vrhovni sud je u ovom predmetu odlučivao po zahtjevu za zaštitu zakonitosti, koji je podnio potomak Leona Rupnika, tvrdeći da je poslijeratna presuda predstavljala bitnu povredu odredaba krivičnog postupka. Kako je Ustavni sud utvrdio da pravosnažna osuđujuća presuda armijskog suda, kao i postupak koji je prethodio toj pravosnažnoj odluci, nijesu opterećeni ni povredama krivičnog zakona ni povredama odredaba krivičnog postupka, zahtjev za zaštitu zakonitosti je odbijen.

Poništavanjem osporene presude Vrhovnog suda i odbijanjem zahtjeva za zaštitu zakonitosti prestala je i pravna osnova za vraćanje predmeta sudu prve instance i sprovođenje novog suđenja, pojasnili su iz Ustavnog suda. Zbog toga je Ustavni sud poništio i rješenje Okružnog suda o obustavi krivičnog postupka protiv Rupnika.

„Odlukom Ustavnog suda o poništavanju presude Vrhovnog suda i odbijanju zahtjeva za zaštitu zakonitosti ponovo je stupila na snagu pravosnažna osuđujuća presuda armijskog suda iz 1946. godine. Time je ponovo nastupilo stanje pravosnažne osuđenosti Leona Rupnika, čime je prestala svaka osnova za bilo kakav postupak pred sudom prve instance i donošenje odluka u takvom postupku“, navedeno je na sajtu Ustavnog suda.

Ustavni sudija Rok Svetlič dao je izdvojeno, negativno mišljenje.

Odluka Vrhovnog suda iz 2019. godine i kasnija obustava postupka protiv Rupnika izazvale su tada brojne ogorčene reakcije. Između ostalog, Centar Simon Vizental je oštro protestovao kod slovenačke ambasadorke u Izraelu, ističući da „ta sramna odluka predstavlja šokantno iskrivljavanje istorije Holokausta i strašnu uvredu brojnim Rupnikovim žrtvama i njihovim porodicama“.

U danas objavljenoj odluci Ustavni sud je, međutim, utvrdio da se ne može govoriti o neposrednoj uzročnoj vezi između krivičnih djela Leona Rupnika i smrti pretka podnosioca žalbe, koji je ubijen zbog učešća u narodnooslobodilačkoj borbi, „ali da nesumnjivo postoji veza između toga i optužbi protiv Rupnika za organizovanje, vođenje i formiranje jedinica za koje je opštepoznato da su tokom Drugog svjetskog rata na prostoru Slovenije počinile brojna zlodjela, uključujući mučenje i ubijanje učesnika, pomagača i simpatizera NOB-a“.

Prema navodima Ustavnog suda, „ne može se poreći da odluka o poništavanju osuđujuće presude“ protiv Rupnika zadire u dostojanstvo žrtava formacija koje je organizovao, vodio ili podržavao, a posredno i u dostojanstvo i duševni integritet njihovih potomaka.

Ustavne žalbe protiv presude Vrhovnog suda podnijeli su i Savez udruženja boraca za vrijednosti NOB-a Slovenije, Jevrejska zajednica Slovenije, Grad Ljubljana i pojedinci pogođeni ovom odlukom. U Jevrejskoj zajednici Slovenije, gdje su Rupnika označili kao nepokolebljivog neprijatelja Jevreja, saopštili su da je odluka Ustavnog suda „vratila poznate istorijske činjenice na pravo mjesto“.

Rupnik je tokom Drugog svjetskog rata, kao vođa domobrana, otvoreno kolaborirao s nacističkim okupatorom i javno se zakleo da je posvećen borbi pod komandom Adolfa Hitlera. Nakon rata je zbog izdaje i saradnje s okupatorom osuđen na smrt, a u septembru 1946. godine pogubljen je pod Golovcem.