Nekada jedan od najmoćnijih privrednih giganata Bosne i Hercegovine, Energoinvest danas isčekuje konačnu sudsku odluku koja može rezultirati višemilionskom odštetom prema mađarskom transporteru gasa. Istovremeno, akumulirani gubitak koji je zatekla nova uprava iznosi 240 miliona konvertibilnih maraka, dok krivične prijave pristižu s više strana — a pravosuđe šuti, istražuje emisija Mreža na Federalnoj.ba.

Turski tok, mađarski penali i arbitraža u Cirihu

Sve je počelo 1. aprila 2021. godine, kada je tadašnja uprava Energoinvesta prekinula ugovor s mađarskim transporterom gasa i prešla na snabdijevanje putem turskog toka. Razlog koji je navođen — uštede u iznosu od više od 23 miliona konvertibilnih maraka godišnje. Međutim, gas je odmah nakon prelaska poskupio između 20 i 30 dolara, a najavljene uštede nisu se materijalizirale.

Bivša direktorica Bisera Hadžialjević bila je upozoravana da prelazak na turski tok može aktivirati penale mađarske strane u skladu s ugovorom, ali upozorenja nisu uzeta u obzir. Revizori su naknadno potvrdili da kompanija nije izvršila procjenu rizika niti rezervirala sredstva za eventualne penale, te da finansijski izvještaji nisu prikazivali tačno i istinito stanje društva.

Arbitražni sud u Cirihu već je donio odluku da mađarska strana ima pravo na odštetu. Pored glavnog iznosa od oko 10 miliona dolara, obračunavaju se zatezne kamate u iznosu od 3,239 posto od 2021. godine do izvršenja obaveze, a Energoinvestu i BH Gasu naloženo je i plaćanje troškova arbitražnog postupka u iznosu od 82 miliona mađarskih forinti — što iznosi oko 405.000 konvertibilnih maraka. Ukupna obaveza s kamatama mogla bi dosegnuti 12 miliona dolara, koje će BH Gas i Energoinvest platiti solidarno. Energoinvest je uložio žalbu, a konačna odluka se još čeka.

Sadašnji direktor Energoinvesta Ustamović poručio je da je akumulirani gubitak koji je zatekao iznosio 240 miliona konvertibilnih maraka iz svih prethodnih perioda te da je jedna od najvećih zasluga nove uprave upravo zatvaranje naslijeđenih ugovora koji su trajali i po 7, 10, pa čak 15 godina.

Tanzanija, Alžir i 40 miliona gubitaka

Istraga seže i dalje od mađarskog spora. Prema navodima novih rukovodilaca i izvora iz istražiteljskih krugova, bivša direktorica Hadžialjević ovlastila je uposlenika da osnuje firmu u Tanzaniji — konzorcij s indijskom kompanijom — bez saglasnosti Skupštine kompanije ni Vlade Federacije BiH. Uposlenici koji su odbijali odlazak u Tanzaniju bili su kažnjavani smanjenjem plate ili prijetnjama otkazom.

Tanzanijska elektroprivreda TANESCO odbila je Energoinvestu četiri zahtjeva za produženje rokova završetka radova i aktivirala penale. Iznos ugovorne kazne preciziran je u dokumentima kojima raspolaže Mreža: 3 miliona i 65 hiljada dolara te 1 milijarda i 896 miliona tanzanijskih šilinga. Ovi penali dospjeli su na naplatu još 2021. godine, no nikada nisu proknjiženi u poslovnim knjigama kompanije.

Ugovori u Tanzaniji i Alžiru zajedno su, prema navodima sadašnje uprave, donijeli gubitak od oko 40 miliona konvertibilnih maraka. Na jednom ugovoru, samo bankarski troškovi po devet zatvorenih ugovora iznosili su oko 5 miliona konvertibilnih maraka.

Posebno je sporna prodaja zgrade Energoinvesta Vladi Federacije BiH za 54 miliona konvertibilnih maraka — transakcija za koju je Federalno pravobranilaštvo i još tri vladine službe unaprijed upozorilo premijera Fadila Novalića da je nezakonita. Financijska policija trenutno istražuje je li prihodom od prodaje imovine nastojan pokriti gubitak Energoinženjeringa od 92 miliona konvertibilnih maraka.

Enes Čengić, bivši direktor, prvostepeno je osuđen na osam mjeseci zatvora zbog nenamjenskog trošenja 43.000 konvertibilnih maraka s poslovne kartice kompanije. Tužilaštvo je uputilo žalbu Kantonalnom sudu Sarajevo još 5. januara 2024. godine — i do danas nije dobilo drugostepenu presudu. Kantonalno tužilaštvo Sarajevo vodi više predmeta u kojima su prijavljeni Hadžialjević i Čengić, a u posebnom odjelu Federalnog tužilaštva formirana su četiri predmeta koja se dovode u vezu s poslovanjem Energoinvesta.