Kao ambasador Bosne i Hercegovine u Sjedinjenim Američkim Državama, Sven Alkalaj predstavlja možda i najkomplikovaniju državu na svijetu. Uprkos svojoj maloj veličini – Bosna i Hercegovina je otprilike dvostruko veća od američke savezne države Merilend – ova bivša jugoslovenska republika je visoko decentralizovana i rascjepkana, što je direktna posljedica etničkih ratova ranih devedesetih koji su doveli do 100.000 smrtnih slučajeva i raseljavanja više od dva miliona ljudi, prenosi Washington Diplomat.

Pored glavne autobuske stanice u Sarajevu nalaze se ruševine zgrade prekrivene tragovima minobacačkih granata – ostatak agresije na Bosnu i Hercegovinu od 1992. do 1996. (Fotografija: Larry Luxner)

Država se sastoji od dva glavna entiteta – Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine. Ta Federacija, u kojoj uglavnom žive Bošnjaci i Hrvati, podijeljena je na 10 kantona, uz lokalne opštinske vlasti. Tu je i samoupravni Brčko distrikt na sjeveroistoku, koji ne pripada nijednom od dva glavna entiteta. Svim tim upravlja tročlano Predsjedništvo koje se rotira (jedan Bošnjak, jedan Hrvat i jedan Srbin), kao i dvodomna Parlamentarna skupština i Vijeće ministara. Pored toga, federalna vlada ima premijera i 16 ministara, a prema Ustavu, mora biti sastavljena od osam Bošnjaka, pet Hrvata i tri Srbina.

"Kada smo započeli pregovore u Dejtonu, u državi Ohajo, postojalo je mnogo nepovjerenja između tri zaraćene strane", rekao je Alkalaj, iskusni diplomata. "Tako je stvoren sistem u kojem su Srbi dobili 49% teritorije za stvaranje sopstvenog entiteta, Republike Srpske, dok su Bošnjaci i Hrvati dobili preostalih 51%."

Bosanske, američke, njemačke i druge zastave uredno su izložene duž recepcije sarajevskog hotela Villa Harmony. (Fotografija: Larry Luxner)

Dejtonski sporazum i izazovi vlasti

Od završetka rata, stanovništvo Bosne i Hercegovine se drastično smanjilo, sa 4,5 miliona u 1992. godini na oko 3,1 milion danas. Uprkos nasilnoj prošlosti, država se nada da će se na kraju pridružiti Evropskoj uniji, što većina njenih građana vidi kao jedini stvarni put ka prosperitetu. Alkalaj procjenjuje da je oko 350.000 Bosanaca i Hercegovaca imigriralo u SAD između 1995. i 2000. godine, a najveće zajednice nalaze se u Sent Luisu, kao i u gradovima na Floridi – Džeksonvilu i Tampi, te Atlanti i Hartfordu.

Alkalaj, koji ima 77 godina, bio je prvi ambasador koji je predstavljao Bosnu i Hercegovinu u Vašingtonu. Stigao je 1993. godine, ubrzo nakon što je zemlja proglasila nezavisnost, i ostao do 2000. godine. Rođen u uglednoj sefardskoj jevrejskoj porodici koja vuče korijene iz Španije iz 15. vijeka, odrastao je u Sarajevu. Studirao je mašinstvo na Univerzitetu u Sarajevu, gdje je kasnije magistrirao međunarodne odnose i ekonomiju. Doktorat je stekao 2016. godine na Univerzitetu u Travniku, a završio je i postdiplomske studije na Harvardu.

Turisti koji govore španski istražuju historijski dio Sarajeva, glavnog grada Bosne. (Fotografija: Larry Luxner)

Zanimljivo je da Alkalaj nije bio jedini kandidat za ambasadorsko mjesto u SAD-u. Na tu poziciju je pretendovao i jedan Hrvat, ali je intervenisao čuveni lovac na naciste Simon Visental. On je tadašnjem američkom ambasadoru u Sarajevu poručio da, iako ne poznaje Alkalaja lično, zna da on pripada poštovanoj porodici i da bi "Jevrej predstavljao Bosnu bolje nego Hrvat ili Srbin". Alkalaj je kasnije služio kao ambasador u Belgiji, šef misije pri NATO-u, ministar vanjskih poslova, te stalni predstavnik pri UN-u u Njujorku.

Politička paraliza i evropski put

Uprkos impresivnoj karijeri, ovaj diplomata se nikada ne može kandidovati za predsjednika države jer Ustav nalaže da to moraju biti pripadnici konstitutivnih naroda. Alkalaj podsjeća na tužbu svog rođaka Jakoba Fincija iz 2009. godine. Iako je dobio spor pred sudom u Strazburu, presuda do danas nije sprovedena, a neće biti ni do izbora 2026. godine. Opšti izbori su planirani za 4. oktobar, a kampanja je već u punom jeku. Na prošlim izborima učestvovalo je oko 78 stranaka, a očekuje se da će Srbi i Hrvati glasati uglavnom po etničkim linijama za SNSD Milorada Dodika i HDZ Dragana Čovića.

Dvojezični znak na autoputu dočekuje posjetioce Republike Srpske, odmah izvan Sarajeva. (Fotografija: Larry Luxner)

Bivši američki diplomata, koji je želio ostati anoniman, navodi da je Bosna i Hercegovina disfunkcionalna i da se suočava sa istim izazovima već 20 godina. Sjedinjene Američke Države su se nadale da će se dejtonski Ustav vremenom mijenjati radi većeg nacionalnog jedinstva, ali je umjesto toga Ured visokog predstavnika (OHR), koristeći Bonnska ovlaštenja, morao često intervenisati. Alkalaj se slaže da sistem konsenzusa često vodi do paralize, naročito u vanjskoj politici gdje se članovi Predsjedništva rijetko slažu.

Sven Alkalaj, 77, je bosanski "čovjek u Washingtonu". (Fotografija: The Washington Diplomat)

Ipak, Alkalaj ističe da ga je uvijek vodio zdrav razum. Tokom ruske agresije na Ukrajinu, dok je bio u UN-u, donio je odluku o podršci Ukrajini jer nije želio da Bosna i Hercegovina bude na "pogrešnoj strani istorije". On se oštro protivi lobiranju Dodika za secesiju Republike Srpske, upozoravajući u Stejt departmentu i Bijeloj kući da bi to moglo donijeti nove nemire ili čak rat. Zbog političke paralize i nedostatka konsenzusa, buduće članstvo u NATO-u i EU trenutno se čini veoma dalekim.

Izvor: Washington Diplomat