Evropska zajednica za ugljen i čelik, jezgra iz koje je kasnije nastala Europska unija, osnovana je na današnji dan 18. aprila 1951. godine. Radilo se o prijelomnom historijskom događaju, jer je ugovor o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i čelik bio ujedno i prvi veliki ugovor u historiji europskih integracija, a kojim je osnovana konkretna zajednica.

Cilj je bio da se ugalj i čelik – ključne sirovine za ratnu industriju – stave pod zajedničku supranacionalnu upravu (High Authority), kako bi se onemogućio novi rat između Francuske i Njemačke i stvorila "de facto solidarnost".

Ideja je potekla iz Schumanove deklaracije (9. maja 1950), koju je predložio francuski ministar vanjskih poslova Robert Schuman (uz ključnu ulogu Jeana Monneta).

Taj je ugovor poznat i pod nazivom Pariški ugovor, prema lokaciji na kojoj je potpisan. Smatra se da je Evropska zajednica za ugalj i čelik bila ujedno i prva međunarodna organizacija zasnovana na načelu nadnacionalnosti.

Evropsku zajednicu za ugalj i čelik osnovalo je šest država, koje se zbog toga smatra i prajezgrom Europske unije. Bile su to: Francuska, Zapadna Njemačka, Italija, Belgija, Nizozemska i Luksemburg. Ugalj i čelik bile su strateške sirovine, a smisao osnivanja zajednice bilo je, između ostaloga, onemogućavanje ponovnog izbijanja sukoba između Nijemaca i Francuza (od završetka Drugog svjetskog rata bilo je do tada prošlo samo oko šest godina).

Ugovorom je osnovana Evropska parlamentarna skupština, čije su zastupnike birali nacionalni parlamenti. Skupština je imala pravo raspustiti Visoku vlast, preteču današnje Komisije.

Sjedište Evropske zajednice za ugalj i čelik bilo je u Luksemburgu, i to u zgradi Državne štedionice. Ta zgrada stilski pripada neorenesansnom stilu, a uveliko sliči dvorcu (sadrži i kulu visine oko 46 metara).

Prva osoba na čelu Europske zajednice za ugalj i čelik bio je Jean Monnet, koji je time bio i prvi čelni čovjek u historiji evropskih integracija. 

Ugovor je stupio na snagu 23. jula 1952. i važio je 50 godina (do 2002). ECSC je kasnije postala temelj za Evropsku ekonomsku zajednicu (1957) i današnju Evropsku uniju.