Švicarska obavještajna služba otvorit će zapečaćene dosijee o nacističkom ratnom zločincu Josefu Mengeleu, potvrđeno je u najnovijem izvještaju. Odluka o deklasifikaciji uslijedila je nakon višegodišnjih pritisaka istraživača i historičara. Dokumenti bi mogli otkriti detalje o Mengeleovom navodnom boravku u Švicarskoj nakon Drugog svjetskog rata.

Zloglasni ljekar nacističkih jedinica Josef Mengele vršio je selekciju zatvorenika u logoru smrti Auschwitz. Istorijske procjene govore da je u ovom logoru ubijeno 1,1 milion ljudi, većinom Jevreja. Mengele, poznat pod nadimkom "Anđeo smrti", birao je djecu za sadističke medicinske eksperimente. Nakon sloma nacističke Njemačke promijenio je identitet i uz pomoć lažnih dokumenata pobjegao u Južnu Ameriku.

Međunarodni komitet Crveni križ izdao je ove putne isprave namijenjene raseljenim osobama širom poslijeratne Evrope. Međutim, organizovane nacističke mreže zloupotrijebile su sistem i osigurale dokumente za bjekstvo svojih pripadnika. Iako je Mengele zvanično napustio tlo Evrope 1949. godine, kasnija saznanja potvrdila su da je boravio na zimovanju u švicarskim Alpama sa sinom.

Obavještajni podaci i policijska prismotra

Švicarska historičarka Regula Bochsler istraživala je ulogu Švicarske kao tranzitne države za odbjegle naciste. Ona je otkrila da je austrijska obavještajna služba u junu 1961. godine upozorila vlasti na sumnjivo kretanje. U istom periodu, Mengeleova supruga unajmila je stan u predgrađu grada Zürich i podnijela zahtjev za boravak. Regula Bochsler, historičarka, rekla je: "Čini se da postoje dokazi da je Mengele 1959. planirao put u Evropu. Zašto je gospođa Mengele unajmila stan u Cirihu?"

Dokumenti ciriške policije potvrđuju da su operativci držali pod prismotrom stambeni objekat lociran blizu aerodroma. Zbog sumnje u prisustvo bjegunca, Bochsler je zatražila uvid u arhive, ali je Švicarski savezni arhiv odbio taj zahtjev. Historičar Gérard Wettstein naglašava da dugogodišnje skrivanje dokumenata opravdano podgrijava teorije zavjere. Gérard Wettstein, historičar, rekao je: "To je djelovalo suludo. Sve dok su zapečaćeni do 2071. podgrijavaju teorije zavjere jer svi kažu da sigurno imaju nešto da sakriju."

Wettstein je sakupio 18.000 švicarskih franaka putem grupnog finansiranja kako bi tužio državne institucije, što je primoralo obavještajnu službu na popuštanje. S druge strane, predsjednik Švicarskog historijskog društva Sacha Zala smatra da dosijei sadrže tajne podatke o stranim agencijama poput Mossada. Sacha Zala, predsjednik Švicarskog historijskog društva, rekao je: "To pokazuje svu besmislenost procesa deklasifikacije, koji se provodi bez historijskog znanja. Administracija je na ovaj način samo podgrijavala teorije zavjere."

Sukob nacionalne sigurnosti i transparentnosti

Profesor Jakob Tanner, bivši član Bergierove komisije, ističe da tajnovitost dokumenata više otkriva o švicarskom sistemu nego o samom nacističkom doktoru. Tanner podsjeća na istorijsku sramotu države koja je tokom rata vraćala izbjeglice s granica. Jakob Tanner, profesor, rekao je: "To je sukob između nacionalne sigurnosti i historijske transparentnosti, a ovo prvo u Švicarskoj često odnosi prevagu."

Istraživači izražavaju opravdan strah da će deklasifikovani dokumenti biti cenzurisani i puni potpuno zatamnjenih pasusa. Izjave stručnjaka ukazuju na to da bi administrativne barijere mogle trajno sakriti ključne dokaze. Ekskluzivna analiza koju prenosi britanski BBC zaključuje da decenijska misterija o Mengeleovom kretanju na tlu Evrope i dalje ostaje zvanično nerazjašnjena.