PIŠE: Dragan Bursać

Jugoslavije nema. I neće je više biti. RS lebdi u prostoru između ništavila i apsurda.

RS je zamišljena kao velikosrpsko rješenje, a od početka je bila problem, čak i samoj sebi. Nastala je kao ‘republika srpskog naroda u BiH u okviru Jugoslavije’. Jugoslavije više nema. Nula. A sve što se množi sa nulom je nula. Time je RS izgubila svaki smisao svog postojanja u samom trenutku svog začeća.

Republika Srpska nije nastala kao rezultat historijske nužnosti, demokratske volje ili ikakvog racionalnog političkog procesa. Ona je nastala kao hipoteza. Kao misaoni eksperiment. Kao fusnota jednog već mrtvog projekta. I u toj činjenici leži njen ključni, fatalni problem: RS je od prvog dana bila zamišljena kao administrativna jedinica u okviru Jugoslavije. Bez Jugoslavije – ona je nula.

To mnogi ili ne shvataju ili se prave da ne shvataju.

Možda bi ovaj tekst trebalo početi čuvenim citatom ‘oca najnovije srpske nacije” Dobrice Ćosića. On kaže:
‘Mi lažemo da bismo obmanuli sebe, da utešimo drugoga; lažemo iz samilosti, lažemo iz stida, da ohrabrimo, da sakrijemo svoju bedu, lažemo zbog poštenja. Lažemo zbog slobode. Laž je vid srpskog patriotizma i potvrda naše urođene inteligencije. Lažemo stvaralački, maštovito, inventivno.’

Hajde sad da na momenat zaboravimo nespornu činjenicu kako je RS entitet, a ne nikakva republika i da je u svoje korjene utkala i masovne zločine, i etnička čišćenja, i silovanja kao zločin, i u konačnici genocid.

Hajde da se bavimo namjerama i najavama onih koji su stvarali RS.

A nije riječ o nekakvoj nijansi, nego o temelju i suštini.

RS nije zamišljena kao država. Ne! Nije ni kao entitet u nezavisnoj Bosni i Hercegovini. Ne! Ona je zamišljena kao ‘srpska republika” u jednoj novoj, trećoj, obnovljenoj Jugoslaviji – kako god je zvali: Srboslavija, Srpski svet, Velika Srbija s lažnim brkovima federacije…

I tu je kraj priče. Ili bi trebao biti.

Jer buduće Jugoslavije nema. I neće je biti.

Sve ostalo je politička nekrofilija.

Deveti januar, taj mitski datum oko kojeg se danas proizvodi kolektivna histerija u RS-u, bio je dan kada se većina srpskih političkih elita u BiH složila sa jednom stvari: da ostaju u Jugoslaviji. Tačka. Nije se tada slavila secesija. Nije se slavila nezavisnost. Slavila se lojalnost jednoj državi koja se već uveliko raspadala. Slavila se iluzija kontinuiteta.

Upravo na to precizno i nemilosrdno ukazuje Haris Imamović, koji podsjeća na ključnu činjenicu koju današnji mitotvorci namjerno brišu u svom odličnom tekstu ‘Jugoslavija i 9. januar”.

On kaže: ‘RS nije proglašena kao entitet.’ I dodaje rečenicu koja razvaljuje cijelu konstrukciju:
‘Ovo antijugoslovensko jugoslovenstvo, koje je kako vidimo još uvijek živo, predstavlja zapravo dominantni sentiment sjednice na kojoj je proglašena Republika srpskog naroda u BiH.’

Drugim riječima – RS nije rođena protiv Jugoslavije, nego u Jugoslaviji i zbog Jugoslavije. Mrzeći je, a moleći se njenom kontinuitetu koji joj daje smisao. To je njena izvorna političko-pravna shizofrenija.

A kad je Jugoslavija definitivno nestala, taj cilj se – matematički, logički, politički – pomnožio sa nulom.

Nula puta bilo šta je i dalje nula.

Otuda je Republika Srpska od samog početka bila paradoks. Politička kontradikcija. Entitet koji mrzi Jugoslaviju, ali bez nje ne može postojati. Projekat koji se kune u antijugoslavenstvo, a čitav svoj legitimitet crpi iz ideje da Jugoslavija mora postojati – ali samo kao srpska država.

Ta shizofrenija nije incident. Ona je konstanta. Temeljni obrazac mišljenja velikosrpskog nacionalizma s ove strane Drine.

Zato nije slučajno da Milorad Dodik danas može izgovoriti rečenicu: ‘Gurnuli su nas sve zajedno u nešto što nije moglo da funkcioniše, a to je Jugoslavija, koju su oni isto tako rasturili.’ U jednoj rečenici – i mržnja prema Jugoslaviji i žal za njom. I optužba Zapada i vapaj za kontinuitetom. Sve u isto vrijeme. Sve nelogično. Sve savršeno dosljedno toj ideologiji.

Isto je kod svakog velikosrpskog ideologa: krenu od priče o ‘zloj jugonostalgiji’, a završe u mantri da ‘Srbi jedini nisu izdali Jugoslaviju i bratstvo i jedinstvo’. Ne radi se tu o logici, nego o mitomanskom krugu iz kojeg se ne izlazi jer je udoban i pogidan za eksplanaciju. Netačnu, ali opet njima logičnu.

Zato nije slučajno ni to što je 9. januar – neustavni praznik – religijski upisan u (para)državno tkivo. Nema naroda koji psuje Boga više, a istovremeno želi teokratiju jače, od Srba. Ako iko Boga psuje – to su Srbi. Ako iko želi da crkvu pretvori u državnog zakonodavca – opet Srbi.

Srpska pravoslavna crkva u tome ne vidi problem. Jer ona sebe nikada i nije doživljavala teološki. Ona je politička organizacija s tamjanom. Ideološki komesarijat za srpstvo kojem je dozvoljeno sve i kome se pravda sve – i rat, i zločin, i negiranje, i mit – ako služi jednoj ideji: svi Srbi u jednoj državi.

A te države odavno nema.

I nikada je neće biti.

I tu dolazimo do završnog čina: RS je zamišljena kao velikosrpsko rješenje, a od početka je bila problem, čak i samoj sebi. Nastala je kao ‘republika srpskog naroda u BiH u okviru Jugoslavije’. Jugoslavije nema. Time je RS izgubila svaki smisao državotvornosti u samom trenutku svog začeća.

Glogov kolac u srce Jugoslavije nije zabio Zapad, nego posljednji srpski pater familias – Slobodan Milošević. Upadom u monetarni sistem SFRJ. Suspenzijom ustava. Razbijanjem federacije iznutra. Sve nakon toga bile su samo teritorijalne varijante preživljavanja srpskih nacionalističkih elita.

Nikad istinska Jugoslavija. Samo Srboslavija. Samo rat i administrativni Frankenštajni.

Republika Srpska je jedan od tih Frankeštajna.

I zato, pošto je sve ovo tako, Republika Srpska je u svom ontološkom korijenu osuđena na propast – i to od strane vlastitih osnivača. Ne zbog Sarajeva. Ne zbog Zapada. Ne zbog Ustava. Nego zato što je zamišljena kao organ bez tijela, kao struktura bez države, kao rješenje za problem koji ne postoji.

Jugoslavije nema. I neće je više biti. RS lebdi u prostoru između ništavila i apsurda.

Stvar je jasna.

Sve ostalo je buka.

P. S.

Na stranu pusti fakt što je ovo danas entitet nastao u Dejtonu.

P. P. S.

Dakle, naslov nije moja pusta fantazmagorija, on je doslovna logička konsekvenca onih koji su stvarali RS.

P.P.P.S.

Mislim da je to Dobrica Ćosić rekao mnogo bolje od mene.