Piše: Nermin Tursić

Nedavna izjava predsjednika Srbije, Aleksandra Vučića, za FTV BiH, da poštuje teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine, ali kada je u pitanju državni suverenitet, on ističe da je “podijeljen u skladu s rečima Dejtonskog sporazuma, koji opisuje delove suvereniteta entiteta i centralnih vlasti“.

Ovakva izjava je vrlo opasna i nije tek puka lapsusna formulacija. To je namjerna, strateška konstrukcija, koja ima za cilj relativizaciju suvereniteta Bosne i Hercegovine i stvaranje privida da je država fragmentirana, ranjiva i politički uslovljena. Takav narativ služi jednako unutrašnjim interesima onih koji Bosnu i Hercegovinu vide kroz prizmu etničkih privilegija i vanjske politike koja nastoji ograničiti njen međunarodni subjektivitet.

Međutim, kako utvrđuje klasična Teorija države i prava, ali i ozakonjeno internacionalno javno pravo, suverenitet se definiše kao najviša, izvorna, nedjeljiva i neposredna vlast. Kao takva ne podnosi fragmentaciju, ne dopušta etničke ili administrativne “kvote” i ne može se dijeliti bez potpune destrukcije svoje suštine. Tvrdnja da se suverenitet može “dijeliti“ među državom, entitetima, pa i etničkim zajednicama nije samo netačna, ona je politička i pravna besmislica. Odnosno, čista konstrukcija kojom se pokušava delegitimirati država Bosna i Hercegovina.

Zbog toga, treba znati da Dejtonski mirovni sporazum ne uspostavlja niti etnički, niti entitetski suverenitet. Država Bosna i Hercegovina ostaje jedini nosilac suvereniteta i međunarodnopravnog subjektiviteta, dok entiteti imaju isključivo derivativne, ustavno delegirane nadležnosti. Oni ne mogu osporiti državni integritet, nemaju međunarodni subjektivitet i ne posjeduju izvorni suverenitet.

Svaka tvrdnja suprotna tome, uključujući i izjavu Aleksandra Vučića, nije tumačenje Dejtonskog mirovnog sporazuma i njegovog Aneksa IV (Ustava Bosne i Hercegovine), nego predstavlja instrument političkog pritiska i pokušaj desuverenizacije države Bosne i Hercegovine.

Vrlo čest javni narativ o “etničkom suverenitetu“ posebno je problematičan, jer suprotan znanstvenom i postojećem pravno-političkom razumijevanju koncepta suvereniteta. Niti u jednom savremenom ustavnopravnom standardu etničke zajednice ne mogu biti subjekti suvereniteta. Suverenitet pripada državi i ostvaruje se kroz političku zajednicu građana, a ne kroz etnički segment. Naime, svaki pokušaj pretvaranja etničkih zajednica u “ravnopravne nosioce vlasti” vodi direktno ka etnizaciji države i destrukciji ustavnog poretka, što je u suštini suprotno Povelji UN-a, Evropskoj konvenciji o ljudskim pravima i internacionalnim pravno-političkim standardima.

Narativi o “podijeljenom državnom i entitetskom” suverenitetu imaju jasnu funkciju: relativizirati državu, stvoriti prostor za vanjsko miješanje i legitimizirati zahtjeve koji ugrožavaju integritet i stabilnost Bosne i Hercegovine. Vučićeva interpretacija Dejtonskog mirovnog sporazuma nije greška niti nepromišljen stav. Ona je namjerna, koordinirana i dugoročno strateška politička operacija, koja Bosnu i Hercegovinu želi prikazati kao privremenu državu, podložnu stalnoj reviziji i preispitivanju.
Stoga, treba istaći, da Dejtonski mirovni sporazum nije instrument podjele suvereniteta, već ustavna mapa za unutrašnju organizaciju jedinstvene, internacionalno priznate i suverene države Bosne i Hercegovine. Njegova svrha je definirati funkcionalni okvir unutar kojeg entiteti imaju delegirane nadležnosti, ali ne i suverenitet. Svaka drugačija inerpretacija koje sugerira etničku ili entitetsku suverenu ravnopravnost nije tumačenje prava, već pravno-politička provokacija koja ugrožava integritet države Bosne i Hercegovine.

U ovom kontekstu nameće se i jedno ključno pitanje: ako suverenitet može biti “podijeljen” u Bosni i Hercegovini, da li bi taj isti princip Vučić primijenio na Sandžak ili na Vojvodinu, dajući joj pokrajinski suverenitet? Ili, još važnije, da li prihvata tezu o podijeljenom suverenitetu Srbije i Kosova, koje smatra srbijanskim državnim teritorijem? Ova pitanja ne služe samo retoričkoj provokaciji, već razotkrivaju unutrašnju logičku kontradikciju i političku instrumentalizaciju pojma suvereniteta.

Borba za državu Bosnu i Hercegovinu danas se vodi na pravnom i na pojmovnom terenu. Odbrana suvereniteta počinje odbijanjem svih narativa koji ga osporavaju, a Vučićeve izjave nisu izolovana retorika. One su dio dugoročnog plana relativizacije i slabljenja jedinstvene države i strategije koja kombinuje vanjsku srbijansku politiku sa unutrašnjim etnopolitičkim akterima u Bosni i Hercegovini.

Ipak, uprkos zlonamjernim interpretacijama pojma suvereniteta, činjenica je da Bosna i Hercegovina ostaje jedini nosilac međunarodnog suvereniteta. Odnosno, suverena država čiji integritet nije predmet reinterpretacije, već obaveza poštivanja međunarodnog prava i unutrašnjeg ustavnog poretka.

Bilo kakvo prihvatanje teze o “podijeljenom suverenitetu” značilo bi političko i pravno priznanje destruktivnih narativa koji Bosnu i Hercegovinu žele prikazati kao privremenu i relativnu tvorevinu, a strategija odbrane državnog suvereniteta morala bi se odlučno odbaciti.

Jasno je da toga neće doći. Postoje unutrašnji ustavni i međudržavnopravni principi i norme koje su u potpunoj koliziji sa Vučićevim narativom. Koliko god htio posmatrati Bosnu i Hercegovinu kao izolirani slučaj, mora poštovati univerzalnost važenja međunarodnih pravnih normi. One se sa istom pravno snagom odnose prema Srbiji i Bosni i Hercegovini.
Zato, Alksandar Vučić i njemu slični, moraju shvati da Bosna i Hercegovina nije protektorat, niti neki nesuvereni entitet. Bosna i Hercegovina JESTE suverena država ravnopravna svim drugim suverenim subjektima internacionalnog (međudržavnog) javnog prava.

Stoga, jedini put ka očuvanju stabilnosti, pravne sigurnosti i međunarodnog priznanja Bosne i Hercegovine leži u dosljednom insistiranju i činjeničnoj interpretaciji na jedinstvenom, nedjeljivom suverenitetu, potvrđenom Dejtonskim mirovnim sporazumom i ozakonjenim normama internacionalnog javnog prava, a nikako na fikciji podijeljenog suvereniteta koja samo šteti dobrosujsjednim odnosima između dvije jednakopravne i suverene države.