Grupa državljana Srbije izazivala je nerede u Francuskoj i Njemačkoj po nalogu ruske obavještajne službe, što potvrđuju presude srbijanskog suda u koje je Radio Slobodna Evropa (RSE) imao uvid.

Iako vlasti u Beogradu do sada nisu javno imenovale rusku službu kao organizatora niza rasističkih akcija u Parizu i Berlinu, u kojima su u proljeće i ljeto 2025. godine učestvovali srbijanski državljani, sudski dokumenti to nedvosmisleno pokazuju, piše Radio Slobodna Evropa.

RSE je dobio na uvid presude Višeg suda u Smederevu protiv trojice srbijanskih državljana osuđenih za špijunažu i rasnu diskriminaciju. Oni su, uz još osam osumnjičenih iz Srbije, uhapšeni krajem septembra 2025. godine. Gotovo četiri mjeseca kasnije, krajem decembra 2025, trojica su sklopila sporazume o priznanju krivice i dobila kazne od šest mjeseci do godinu i po kućnog zatvora. Preostalih osmero osumnjičenih nije u pritvoru.

Podsticanje napetosti u Francuskoj i Njemačkoj

U presudama se navodi da su akcije ove grupe bile usmjerene na jevrejsku i muslimansku vjersku zajednicu, s ciljem jačanja napetosti u Njemačkoj i Francuskoj. Naloge, upute i novac za akcije grupi su davale "strukture obavještajne službe Ruske Federacije". U dokumentima, međutim, nema više detalja o tome ko su pripadnici ruske službe koji su organizovali ovu grupu.

Na pitanja o djelovanju ruske obavještajne službe u Srbiji, do objave teksta nisu odgovorili Ministarstvo unutrašnjih i vanjskih poslova Srbije, Bezbjednosno-informativna agencija (BIA) i Ambasada Rusije u Beogradu, piše RSE.

Prije hapšenja i sudskog postupka u Srbiji, ove slučajeve istraživale su francuske i njemačke vlasti. "Do presuda je vjerovatno došlo zato što su predočeni dokazi koje srbijanske vlasti nisu mogle ignorisati", ističe za RSE Predrag Petrović iz nevladinog Beogradskog centra za bezbjednosnu politiku.

On navodi da Rusija bira Srbiju za regrutaciju zbog tradicionalne naklonosti i proruskih stavova stanovništva, koje vlast predvođena Srpskom naprednom strankom "dodatno ojačava i utvrđuje". "Dakle, imamo okruženje koje je vrlo pogodno za takvu vrstu djelovanja, a s druge strane imamo i vrlo dobre odnose između vlasti u Srbiji i Rusiji", dodaje Petrović.

Šta otkrivaju presude?

Presude opisuju četiri rasističke akcije u Francuskoj i Njemačkoj. Grupa je, između ostalog, odgovorna za polijevanje zelene boje po Muzeju holokausta i trima sinagogama u Parizu, kao i za ostavljanje svinjskih glava ispred devet džamija u istom gradu.

U centru Berlina su, u blizini memorijalnog kompleksa posvećenog ubijenim Jevrejima, postavljali plastične kosture. Cilj je bio "raspirivanje vjerske i nacionalne netrpeljivosti", posebno između jevrejske i muslimanske zajednice, te "destabilizacija prilika" u Njemačkoj i Francuskoj.

Predrag Petrović za RSE ističe da je cilj ruskih službi bio izazvati nestabilnost u Evropi kako bi se "smanjio pritisak i podrška Ukrajini jer je Rusija poprilično zapela na ukrajinskom ratištu".

Pored plaćenih troškova puta – najma vozila, kupovine autobuskih i avionskih karata te hotelskog smještaja – pripadnicima grupe obećan je novac za svaki obavljeni "posao", i to po petsto, hiljadu ili hiljadu i po eura.

Od Velike Plane do evropskih metropola

Velika Plana, grad s oko 15.000 stanovnika u centralnoj Srbiji, bila je mjesto gdje je ruska služba tokom 2025. godine regrutovala državljane Srbije za izazivanje nemira. U tom gradiću, devedesetak kilometara od Beograda, žive sva trojica osuđenih za špijunažu i rasnu diskriminaciju.

U presudama se navodi da je grupu organizovao jedan državljanin Srbije, čije je ime skriveno, te "NN lice pod nadimkom Hanter", o kojem nema detalja. Njih dvojica primali su upute od ruskih obavještajaca.

Prva akcija organizovana je u aprilu 2025, kada su pripadnici grupe u Parizu "lijepili naljepnice s genocidnim sadržajem", usmjerenim protiv Armenaca i muslimana. Između 600 i 700 naljepnica s cvijetom i natpisom "I remember and demand" ("pamtim i zahtijevam") na engleskom i armenskom jeziku zalijepljeno je po Parizu, između ostalog oko Trijumfalne kapije (Slavoluka pobjede). Akcija je provedena 24. aprila, na dan obilježavanja stradanja armenskog naroda, "s ciljem da izazovu vjersku i nacionalnu netrpeljivost i destabilizaciju prilika u Parizu i Francuskoj". Za to im je obećano 500 eura.

Neredi tokom finala Lige prvaka

U maju 2025, uoči finala fudbalske Lige prvaka između PSG-a i Intera, grupa je ponovo stigla u Pariz. Cilj je bio destabilizovati "etničke i vjerske odnose", a datum je odabran jer se u gradu očekivao "veliki broj ljudi na ulicama".

Okrivljeni su se podijelili u dvije grupe te su zelenom bojom uništavali natpise i objekte, uključujući sinagoge, jevrejske restorane i Muzej holokausta. Za obavljeni posao obećana im je zarada od hiljadu eura.

Plastični kosturi kod Brandenburških vrata

U julu 2025. članovi grupe su se po nalogu ruskih službi uputili u Njemačku. Ispred Brandenburških vrata u Berlinu, u blizini memorijalnog kompleksa posvećenog ubijenim Jevrejima Evrope, 31. jula postavili su pet plastičnih kostura zalivenih u betonu, u plastičnim kantama.

Kako se opisuje u presudi, svaki je kostur imao natpis na njemačkom jeziku: "Još čekam penziju. Hvala, Merz", referišući se na njemačkog političara Friedricha Merza.