Srbija je pod novim optužbama zbog navodne upotrebe naprednih sistema za prepoznavanje lica koji se, prema tvrdnjama istraživača i međunarodnih organizacija, koriste i u Rusiji i Iranu za praćenje političkih protivnika, novinara i aktivista. Iako su reference na biometrijski nadzor uklonjene iz nacrta Zakona o policiji nakon burnih reakcija javnosti, tehnologija je, prema dostupnim informacijama, već instalirana i aktivna.

Prema pisanju portala The Geopost, Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije nabavilo je i koristi sisteme NeoFace Watch japanske kompanije NEC i ruski FindFace kompanije NtechLab.

Sistemi za masovni nadzor

Izvor iz Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije, koji je govorio pod uslovom anonimnosti, potvrdio je da su oba sistema kupljena i instalirana.

Kupovina “NEC sistema za prepoznavanje lica” prvi put je spomenuta u javnom planu nabavki još 2019. godine, ali zvanični tender nikada nije objavljen.

Iste godine tehnološka organizacija Qurium otkrila je FindFace server u Srbiji hostovan preko kompanije mCloud, gdje se, prema ranijim izvještajima, nalazio i špijunski softver NoviSpy koji je navodno koristila srbijanska obavještajna agencija BIA protiv novinara i aktivista.

Osnivač ruske kompanije NtechLab Alexander Kabakov izjavio je još ranije za Forbes da kompanija, osim Moskve, ima klijente i u Argentini, Brazilu i Srbiji.

Prema navodima američkog Ministarstva finansija, FindFace je korišten u Rusiji za nadzor nezavisnih novinara, političkih aktivista i građana koji su pokušavali izbjeći mobilizaciju za rat u Ukrajini. Istrage međunarodnih novinarskih mreža tvrde da isti sistem koristi i Iran.

Milioni pretraga u sekundi

Japanska kompanija NEC tvrdi da njihov sistem NeoFace Watch može izvršiti više od tri miliona pretraga u sekundi i istovremeno prepoznati više osoba.

S druge strane, ruski FindFace omogućava trenutno poređenje lica s bazama podataka i slanje upozorenja u realnom vremenu. Softver može pretraživati videosnimke prema fizičkim karakteristikama, spolu, starosti pa čak i emocionalnom stanju osoba.

Prema navodima developera, sistem može istovremeno raditi na stotinama hiljada kamera i koristiti funkcije poput “grupisanja” i “praćenja interakcija”, što omogućava praćenje društvenih kontakata određenih osoba ili grupa.

Portal podsjeća da Srbija već sarađuje s kineskom kompanijom Huawei na postavljanju hiljada kamera visoke rezolucije s mogućnostima prepoznavanja lica i registarskih tablica.

Također se navodi da su brojni gradovi u Srbiji nabavili DSS Pro platforme sa sličnim mogućnostima nadzora.

Kritičari upozoravaju da ovakve tehnologije predstavljaju ozbiljnu prijetnju privatnosti građana i mogu biti zloupotrijebljene za politički nadzor, dok vlasti u Srbiji i kompanije uključene u projekat nisu odgovorile na upite medija o ovim navodima.