Evropski put Srbije nalazi se u ozbiljnoj krizi, a ključni problem više nije tehničke prirode, već duboko narušeno povjerenje između Beograda i institucija Evropske unije, upozorio je analitičar Inicijative za evropsku stabilnost Adi Ćerimagić u detaljnoj analizi procesa proširenja.

Ćerimagić ističe da ne postoji „čarobni štapić“ koji bi deblokirao pristupanje Srbije Evropskoj uniji, naglašavajući da problem nije samo u neotvaranju klastera 3, već u dugotrajnom zastoju reformi i rastućem nepovjerenju među državama članicama EU, ali i unutar same Evropske komisije.

Od takozvanog „momentuma proširenja“ iz 2022. godine, Srbija, zajedno s Turskom i Kosovom, nije ostvarila nijedan konkretan iskorak – nisu otvoreni novi klasteri niti su zatvorena poglavlja u pristupnim pregovorima.

Promjena paradigme: Srbija više ne hvata EU, već region

Prema Ćerimagiću, najznačajnija promjena od 2022. godine ogleda se u samoj prirodi debate u evropskim političkim i stručnim krugovima.

„Pitanje više nije da li je Evropska unija spremna za članstvo Srbije, već šta Srbija mora učiniti da bi prvo sustigla Albaniju, a potom i Crnu Goru“, navodi on.

Iako Srbija na papiru i dalje važi za drugog najspremnijeg kandidata za članstvo u EU, realni pomaci su, prema dostupnim podacima, minimalni. Od 2022. godine napredak je zabilježen u svega šest od ukupno 33 pregovaračka poglavlja, i to vrlo ograničeno. Tim tempom, procjenjuje Ćerimagić, spremnost za članstvo udaljena je najmanje dvadeset godina, prenosi Politički.ba.

Crna Gora daleko ispred Beograda

Upoređujući dinamiku reformi, Ćerimagić naglašava da je Crna Gora u samo jednoj godini ostvarila tri puta veći napredak nego Srbija u periodu od 2022. godine, pa čak i veći nego što je Beograd postigao od 2015. godine do danas.

Srbija će narednog mjeseca obilježiti 12 godina od otvaranja pristupnih pregovora s Evropskom unijom. Dosadašnji bilans pokazuje da je otvoreno 21 od 33 poglavlja, uz posebno poglavlje 35 koje se odnosi na Kosovo, te dva od šest klastera.

Iako je klaster 3 tehnički spreman za otvaranje, što bi ukupni broj otvorenih poglavlja povećalo na 24, Ćerimagić upozorava da suštinski problem leži negdje drugo.

Vladavina prava i demokratija kao ključna prepreka

„Stvarna blokada proizlazi iz nezavršenih reformi u ostalim klasterima, potpunog izostanka dinamike u već otvorenim poglavljima i neispunjavanja privremenih mjerila u oblasti vladavine prava, bez kojih nije moguće započeti zatvaranje poglavlja“, navodi Ćerimagić.

Posebno zabrinjavaju, kako ističe, demokratsko nazadovanje, pritisci na pravosuđe te izostanak jasnog napretka u dogovorenim reformama u oblasti medija i izbornog procesa.

Banjska, Rusija i gubitak povjerenja

U prvim godinama nakon 2022. odnosi Srbije s Rusijom i Kosovom imali su ograničen uticaj na evropski put, s obzirom na formalnu podršku teritorijalnom integritetu Ukrajine i određene oblike indirektne vojne pomoći, kao i tadašnji stav EU prema političkoj situaciji u Prištini.

Međutim, situacija se, prema Ćerimagiću, značajno promijenila zbog izostanka odgovornosti za događaje u Banjskoj, izvještaja o podršci proruskih aktivnosti u Moldaviji, jačanja veza s vlastima u Gruziji, te sve agresivnijih i dugotrajnijih anti-EU narativa i dezinformacija unutar Srbije.

„Povjerenje u Briselu i u mnogim evropskim prijestonicama je iscurilo. To je suštinski problem Srbije“, zaključuje Ćerimagić.

Njegova analiza predstavljena je u okviru programa javnog servisa Srbije, uz fokus na razloge zastoja u evropskim integracijama i konkretne korake koje bi Beograd morao preduzeti kako bi ponovo uspostavio kredibilitet na evropskom putu.